اثر بيزاري از ضرر، يك سوگيري شناختي است كه در آن تأثير عاطفي يك ضرر، شديدتر از شادي حاصل از سود معادل آن احساس مي‌شود. از نظر روانشناسي، از دست دادن چيزي حدود دو برابر درد بيشتري نسبت به لذتي كه از به دست آوردن همان مقدار به دست مي‌آيد، ايجاد مي‌كند. اين پديده باعث مي‌شود افراد در تصميم‌گيري، ضررها را بيشتر از سودها بسنجند.

چرا از باختن بيشتر مي ترسيم تا از بردن لذت ببريم؟

بيزاري از ضرر در اقتصاد رفتاري به پديده‌اي اشاره دارد كه در آن، افراد يك ضرر واقعي يا بالقوه را از نظر رواني يا عاطفي شديدتر از يك سود معادل درك مي‌كنند. براي مثال، درد از دست دادن ۱۰۰ دلار اغلب بسيار بيشتر از شادي حاصل از يافتن همان مبلغ است.

اثرات رواني تجربه يك ضرر يا حتي مواجهه با احتمال ضرر، حتي ممكن است باعث ايجاد رفتار ريسك‌پذيري شود كه مي‌تواند ضررهاي تحقق‌يافته را محتمل‌تر يا شديدتر كند(منبع).

ما به دليل يك سوگيري شناختي به نام اثر بيزاري از باخت، بيشتر از اينكه از برد لذت ببريم، از باخت مي‌ترسيم. اين اثر به اين معني است كه درد رواني از دست دادن چيزي (پول، مقام، روابط) تقريباً دو برابر قدرتمندتر از لذت به دست آوردن مقدار معادل آن است. به عبارت ديگر، در پاسخ‌هاي عاطفي ما، باخت‌ها بيشتر از بردها جلوه مي‌كنند.

توضيح تكاملي اين است كه حساسيت زياد به باخت‌ها به اجداد ما كمك مي‌كرد تا با انگيزه دادن به آنها براي اجتناب از موقعيت‌هاي خطرناك و محافظت از منابع، زنده بمانند. از نظر روانشناختي و بيولوژيكي، مغز باخت‌هاي احتمالي را به عنوان تهديدآميزتر از بردهاي معادل پردازش مي‌كند.

از نظر رفتاري، اين امر منجر به تصميمات ريسك‌گريز مي‌شود، جايي كه افراد اغلب از ضرر اجتناب مي‌كنند يا از آن مي‌ترسند، حتي اگر به معناي از دست دادن سودهاي بالقوه باشد. همچنين توضيح مي‌دهد كه چرا افراد ممكن است مدت زيادي به سرمايه‌گذاري‌هاي از دست رفته خود ادامه دهند يا براي جلوگيري از تحقق ضرر، ريسك‌هاي غيرمنطقي بپذيرند، رفتاري كه به عنوان اثر تمايل شناخته مي‌شود.

بيزاري از ضرر، عدم تقارن در تصميم‌گيري ايجاد مي‌كند: افراد ترجيح مي‌دهند از ضرر اجتناب كنند تا اينكه سود كسب كنند، و اين باعث مي‌شود ضرر از نظر رواني تأثيرگذارتر از سود برابر باشد(منبع)(منبع)(منبع)(منبع).

نمونه هاي اين اثر در زندگي روزمره

نمونه‌هايي از تأثير زيان‌گريزي در زندگي عبارتند از:

• تصميمات مالي: افراد تمايل دارند از فروش سهام زيان‌ده خودداري كنند تا از ضرر فرار كنند، حتي زماني كه فروش از نظر مالي عاقلانه باشد. اين به عنوان اثر تمايل شناخته مي‌شود.
• رفتار مصرف‌كننده: محصولاتي كه معايب جزئي را در كنار مزايا برجسته مي‌كنند، مي‌توانند جذاب‌تر به نظر برسند زيرا توجه به نكات منفي كوچك، باعث زيان‌گريزي مي‌شود و افراد را در تصميم‌گيري درگيرتر و متفكرتر مي‌كند.
• اجتناب از ريسك: پس از تجربه ضرر، افراد احتياط بيشتري نشان مي‌دهند و تمايل دارند از گزينه‌هاي پرخطر اجتناب كنند، شبيه به “اثر اجاق گاز داغ” كه در آن يك تجربه بد منجر به اجتناب از موقعيت‌هاي مرتبط صرف نظر از مزاياي بالقوه مي‌شود.
• انگيزه: افراد اغلب انگيزه بيشتري براي جلوگيري از از دست دادن منابع شخصي (پول، جايگاه، زمان) نسبت به به دست آوردن مقادير معادل آن دارند، كه بر انگيزه‌هاي محل كار و اهداف شخصي تأثير مي‌گذارد.
• انتخاب‌هاي روزمره: افراد تصميمات خود را بر اساس اجتناب از ضرر و زيان به جاي دنبال كردن سود، شكل مي‌دهند، براي مثال، از تغيير شغل يا سرمايه‌گذاري به دليل ترس از دست دادن ثبات فعلي، حتي اگر گزينه جديد پاداش‌هاي بهتري ارائه دهد، خودداري مي‌كنند.

اين مثال‌ها نشان مي‌دهند كه چگونه بيزاري از ضرر و زيان با سنگين‌تر دانستن ضررها نسبت به سودهاي معادل، بر تصميمات روزانه تأثير مي‌گذارد و منجر به رفتار محتاطانه، اجتناب از ريسك ادراك‌شده و افزايش حساسيت به نتايج منفي مي‌شود(منبع)(منبع).

وقتي كه ترس از باخت، مانع بردن مي شود

ترس از باخت مي‌تواند با ايجاد موانع رواني كه افراد را از انجام ريسك‌ها و اقدامات لازم براي موفقيت باز مي‌دارد، مانع از پيروزي شود. اين ترس اغلب به صورت‌هاي زير بروز مي‌كند:

• اجتناب از ريسك: ترس از باخت، افراد را در منطقه امن خود نگه مي‌دارد و مانع از كاوش فرصت‌هاي جديد يا فراتر رفتن از مرزهاي ضروري براي رشد و موفقيت مي‌شود.
• بي‌تصميمي: تحليل بيش از حد و حدس و گمان به دليل ترس از اشتباه كردن مي‌تواند منجر به از دست دادن فرصت‌ها و تأخير در اقدامات شود و مانع پيشرفت به سمت اهداف شود.
• خود تخريبي: ترس از عواقب موفقيت – مانند افزايش انتظارات، مسئوليت‌ها يا تغييرات اجتماعي – مي‌تواند منجر به رفتارهاي ناخودآگاهي شود كه دستاوردها را تضعيف مي‌كنند.
• تمركز بر باخت به جاي برد: بيزاري از باخت باعث مي‌شود باخت‌ها دردناك‌تر از بردها لذت‌بخش به نظر برسند و پتانسيل شكست، انگيزه تلاش براي موفقيت را تحت الشعاع قرار دهد.
• بي‌اعتمادي به توانايي‌ها: ترس از باخت مي‌تواند باورهاي منفي نسبت به خود را تقويت كند و اعتماد به نفس را كاهش دهد و در نتيجه منجر به ترديد يا اجتناب از چالش‌ها شود.

منبع : بيزاري از ضرر چيست و چگونه تصميم‌گيري را منحرف مي‌كند؟